Dworzec PKS

Pierwotna funkcja:

Centralny dworzec autobusowy Gdańska, obsługujący ruch międzymiastowy i podmiejski. Zaprojektowany na przepustowość do ok. 27 tys. pasażerów dziennie. Przez dekady pełnił rolę symbolicznej „bramy do Gdańska” dla mieszkańców Kaszub i całego Pomorza. Obiekt wzniesiono w miejscu zlikwidowanych cmentarzy. Projekt opracowano w Biurze Projektów Kolejowych w Gdańsku pod kierunkiem Bernarda Cofty. Konstrukcję budynku zaprojektował Jan Szuca, natomiast tunel łączący obiekt z dworcem kolejowym — Wiesław Pławiński i Andrzej Ulasiński.

Charakterystyka architektoniczna:

Dwukondygnacyjny budynek modernistyczny o prostej, przeszklonej bryle i wyraźnie zarysowanym dachu wysuniętym przed wejście. Architektura podporządkowana została funkcji — obiekt zaprojektowano tak, aby usprawnić ruch pasażerów i zapewnić im bezpieczeństwo np. poprzez przejścia prowadzące z głównej hali bezpośrednio do stanowisk odjazdowych. Ze względu na różnicę poziomów w tunelu zainstalowano schody ruchome — pierwsze w Gdańsku i w momencie otwarcia najdłuższe w Polsce. Wnętrza wykończono materiałami wysokiej jakości, m.in. granitem, marmurem i drewnem. Całość utrzymano w estetyce modernizmu lat 70., z charakterystycznym liternictwem i czytelnym układem przestrzeni. W 1974 roku obiekt otrzymał Nagrodę Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych.

Stan obecny:

Po prywatyzacji PKS Gdańsk w 2004 roku obiekt znalazł się w rękach Grupy Orbis, a w 2012 roku teren dworca nabyło Przedsiębiorstwo Budowlane Górski.

W kolejnych latach budynek ulegał stopniowej degradacji, stając się jednym z najbardziej dyskutowanych przykładów powojennej architektury miasta.

W listopadzie 2025 roku właściciel złożył wniosek o rozbiórkę obiektu, co wywołało sprzeciw społeczny. Powstała petycja w obronie budynku. 9 stycznia 2026 roku, na wniosek Stowarzyszenia Ochrony Architektury Powojennej, Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wpisania dworca do rejestru zabytków.